Blog

Hormonen, wat doen ze precies?

Hormonen, wat doen ze precies?

Wat is de functie van hormonen?

Iedereen heeft weleens gehoord dat hormonen ons gedrag beïnvloeden. Maar wat zijn hormonen en hoe doen ze dat?

Hormonen zijn chemische boodschappermoleculen die worden gemaakt door speciale cellen en worden afgegeven aan de bloedsomloop om hun weg te vinden naar organen in het hele lichaam. Door hun specifieke fysieke structuur kunnen de moleculen zich alleen hechten aan hun doelwitcellen. Als ze zich eenmaal gehecht hebben, dringen ze zelf door of produceren ze chemische boodschappers die doordringen in de celkern met als doel om de genetische activiteit in de cel te veranderen. De veranderingen in celactiviteit leiden vervolgens tot effecten die zich uiten in een verandering in lichaamsfunctie of gedrag.

Het endocriene systeem (hormoonstelsel)

Hormonen worden geproduceerd door speciale cellen. Deze cellen zijn vaak gegroepeerd in grote klieren die specifieke hormonen produceren. Deze endocriene klieren (die hun product direct afgeven aan het bloed) vinden we door het hele lichaam.

Klieren

  1. Hypofyse: klier midden in het hoofd, onder de hersenen, verbonden aan de hypothalamus. Het is het deel van de hersenen dat de werking van de hypofyse regelt. De hypofyse produceert verschillende stimulerende hormonen die vaak de productie van andere hormonen beïnvloeden, zoals thyroxine en cortisol.
  1. Epifyse: bevindt zich ook in de hersenen, maar scheidt alleen melatonine uit. De productie gaat omhoog als het donker wordt.
  1. Schildklier: klier gelegen aan de voorzijde van de hals die thyroxine produceert voor de stofwisseling.
  1. Bijschildklieren: vier kleine kliertjes ter grootte van een erwt die zich aan weerszijden van de schilklier bevinden en hormonen produceren die botten sterk houden.
  1. Alvleesklier: klier diep in de buik die de bloedsuiker regelt door de hormonen insuline en glucagon af te scheiden.
  1. Bijnieren: liggen op de nieren en produceren cortisol.
  1. Eierstokken: liggen bij vrouwen in de buikholte naast de baarmoeder en produceren de geslachtshormonen oestrogeen en progesteron.
  1. Testikels: bevinden zich bij mannen in de balzak en produceren het geslachtshormoon testosteron.

Hormonen worden ook geproduceerd door speciale cellen in verschillende andere delen van het lichaam, zoals de dunne darm, waar hormonen worden afgescheiden die de spijsvertering regelen.

10 belangrijke hormonen

Van de vele hormonen in het lichaam bespreken we tien belangrijke hormonen die invloed hebben op het menselijk functioneren:

    1. Adrenaline – wordt binnen enkele minuten geproduceerd in stressvolle situaties.

    2. Cortisol – wordt langzamer afgegeven in tijden van stress en volgt het natuurlijke slaap-waakritme.

    3. Insuline – aangemaakt in reactie op hoge bloedsuikerspiegel, wordt niet of onvoldoende aangemaakt door diabetespatiënten.

    4. Vitamine D – dit is een hormoon! Aangemaakt in reactie op zonlicht, helpt om botten te versterken.

    5. Thyroxine – het belangrijkste hormoon voor de stofwisseling van het lichaam, vaak weinig aangemaakt door vrouwen van middelbare leeftijd.

    6. Oestrogeen – het vrouwelijke hormoon dat een belangrijke rol speelt bij de ontwikkeling van vrouwelijke geslachtskenmerken en het reguleren van de menstruele cyclus.

    7. Testosteron – het mannelijke hormoon dat in de puberteit naar volwassen waarden stijgt voor de ontwikkeling van mannelijke geslachtskenmerken, de productie van sperma en toename van spiermassa.

    8. Leptine – het hongerhormoon waar veel onderzoek naar gedaan is sinds het nog maar twintig jaar geleden werd ontdekt.

    9. Melatonine – het slaaphormoon dat het slaap-waakritme reguleert.

    10. Oxytocine – het knuffelhormoon dat vrijkomt tijdens de bevalling (moederbinding) en bij positieve sociale contacten.

Hormoonbehandelingen

Als een bepaald hormoon onvoldoende of helemaal niet wordt aangemaakt, dan worden normaal gesproken medicijnen voorgeschreven die dit hormoon bevatten voorgeschreven om het aan te vullen.

  1. Diabetes wordt behandeld met insuline-injecties;
  2. Hypothyreoïdie wordt behandeld met thyroxinetabletten;
  3. Vitamine D-tekort wordt opgelost met vitamine D-tabletten.

Hormonen worden ook op verschillende manieren gebruikt om vrouwen meer controle over hun leven te geven.

  1. Hormonen vormen het basisingrediënt van de anticonceptiepil, waarmee vrouwen ook hun cyclus kunnen reguleren;
  2. De morning-afterpil, voor bescherming tegen zwangerschap na onbeschermde geslachtsgemeenschap;
  3. Hormonale substitutietherapie, om overgangsklachten te verminderen.

Andere hormoonbehandelingen, zoals testosteron voor oudere mannen en melatonine bij slaapproblemen, zijn controversiëler.

Hebt u vragen over hormonen of hormoonbehandelingen? Praat met uw huisarts of maak een afspraak met een endocrinoloog, een arts die gespecialiseerd is in hormonale aandoeningen.

© Syed Z Arfeen
Medisch adviseur
Augustus 2017